​गुह्येश्वरी मन्दिर: बागमतीको तटमा अवस्थित त्यो गुप्त देवीस्थल, जो शक्ति, तन्त्र र समन्वयको प्रतीक हो।

​

गुह्येश्वरी मन्दिर नेपालको एक अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण शक्तिपीठ र तान्त्रिक तीर्थस्थल हो। यो पशुपतिनाथ नजिकै बागमती नदीको किनारमा अवस्थित छ र देवी गुह्यकाली (सतीको स्वरूप) लाई समर्पित छ। किंवदन्ती अनुसार, यही ठाउँमा सती देवीको शरीरको एक भाग (केही मान्यताअनुसार घुँडा वा योनि) पतन भएको थियो, जसले गर्दा यो गुप्त र शक्तिशाली ऊर्जाको केन्द्र बनेको छ। यो मन्दिर बौद्धहरूका लागि पनि उत्तिकै पूजनीय छ, विशेष गरी वज्रवाराही को रूपमा।

​मुख्य विशेषताहरू:

• ​शक्तिपीठ: यो ५१ शक्तिपीठमध्ये एक हो, जहाँ देवी सतीको शरीरको कुनै गुप्त (गुह्य) अंग खसेको थियो, जसबाट यसको नाम गुह्येश्वरी (गुप्त देवी) रहन गयो।
• ​समर्पित देवी: यहाँ गुह्यकाली (आदि शक्ति/पार्वतीको स्वरूप) को पूजा हुन्छ, जसलाई महाशिरा र महामाया पनि भनिन्छ। उहाँका भैरव कपाली हुनुहुन्छ।
• ​तान्त्रिक केन्द्र: यसको तान्त्रिकहरूका लागि विशेष महत्त्व छ र यहाँ गुप्त पूजा-अर्चना गरिन्छ।
• ​बौद्ध सम्बन्ध: वज्रयान बौद्धहरूले पनि यसलाई पवित्र मान्छन् र यसलाई वज्रवाराही (वज्रयोगिनीको एक रूप) सँग जोड्छन्, जसले गर्दा यो हिन्दू-बौद्ध समन्वयको प्रतीक बनेको छ।
• ​स्थान: यो पशुपतिनाथ मन्दिरबाट करिब १ किमि पूर्व, बागमती नदीको दक्षिणी किनारमा रहेको एउटा ढिस्को (टीला) मा अवस्थित छ, जहाँबाट मन्दिर परिसरको दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ।
• ​अद्वितीय जल स्रोत: मन्दिरभित्र एउटा छिद्रबाट निरन्तर पानी बगि रहन्छ, जसले यसको दिव्यतालाई अझ बढाउँछ।
• ​ऐतिहासिक एवं पौराणिक महत्त्व: यसलाई नेपालको अधिष्ठात्री देवीको स्थान मानिन्छ। साथै, अर्जुनले तपस्या गर्दा शिव किरात रूपमा प्रकट भएको कथा पनि यहाँ प्रचलित छ।

​संक्षेपमा भन्नुपर्दा, गुह्येश्वरी मन्दिर केवल एउटा धार्मिक स्थल मात्र नभई, तान्त्रिक शक्ति, गुप्त ऊर्जा र हिन्दू-बौद्ध परम्पराहरूको संगमको एउटा शक्तिशाली केन्द्र हो, जसको नेपालको आध्यात्मिक परिदृश्यमा गहिरो स्थान छ।